رایج ترین مشکلات VoIP و راه حل آن ها
در سالهای اخیر، فناوری VoIP (مخفف Voice over Internet Protocol) به یکی از ارکان اصلی ارتباطات سازمانی تبدیل شده است. طبق گزارشهای بینالمللی بازار ارتباطات، بیش از ۶۰٪ کسبوکارهای جهان بهصورت کامل یا ترکیبی از VoIP استفاده میکنند. بازار جهانی VoIP هر سال رشد دو رقمی را تجربه میکند و پیشبینی میشود در چند سال آینده به دهها میلیارد دلار برسد، اما در کنار این رشد سریع، یک واقعیت مهم وجود دارد: کیفیت تماس در VoIP کاملا وابسته به کیفیت شبکه است.
برخلاف تلفنهای سنتی که بر بستر خطوط مخابراتی اختصاصی کار میکنند، خدمات voip روی همان شبکهای اجرا میشود که دیتا، اینترنت، سرورها و حتی دوربینهای مداربسته روی آن قرار دارند. بنابراین کوچکترین اختلال در شبکه میتواند به طور مستقیم روی کیفیت تماس اثر بگذارد و صدا با تأخیر میرسد. در این مقاله همراه فالنیک باشید تا با مشکلات رایج VoIP آشنا شوید و برای هر کدام، راهحلهای عملی و قابل اجرا را یاد بگیرید.
فهرست محتوا
رایج ترین مشکلات VoIP چیست؟
فناوری VoIP یک ابزار حیاتی در شرکتهای کوچک و بزرگ امروز است. پس باید با مشکلات رایج VoIP آشنا شوید، دلایل وقوع هر یک از آن ها را بشناسید و بتوانید به عنوان کارشناس IT، این مشکلات را در اسرع وقت رفع کنید تا اختلالی در روند عملکرد سازمان شما ایجاد نشود. اما اگر با ساختار ویپ آشنایی ندارید، بهتر است اول مقاله voip چیست را بخوانید.
1- قطع شدن تماس (Call Dropping)
اگر تماس شما در میانه مکالمه ناگهان قطع میشود، اغلب دلیل ایجاد این مشکل به یکی از دلایل زیر مربوط است:
- ناپایداری اتصال اینترنت
- Timeout شدن Session در فایروال یا NAT
- تنظیم نبودن SIP Keepalive
- کمبود پهنای باند
- مشکل در تنظیمات SIP ALG در روتر
- ناهماهنگی بین PBX و SIP Provider
- تنظیمات نادرست Session Timer و NAT (اگر از سیستمهایی مانند 3CX یا Asterisk استفاده میکنید)
راه حل:
این مشکل، راهحلهای متفاوتی دارد که بسته به دلیل ایجاد این مشکل میتوانید از آنها استفاده کنید:
- بررسی Stability اینترنت (Packet Loss و Latency)
- غیرفعال کردن SIP ALG در روتر
- تنظیم Keepalive روی 20 تا 30 ثانیه
- افزایش Timeout در فایروال
- بررسی QoS برای اولویت دادن به ترافیک VoIP
- استفاده از اینترنت پشتیبان (Failover)
2- تاخیر صدا (Latency)
یکی دیگر از مشکلات رایج VoIP این است که صدای طرف مقابل با تاخیر (۳۰۰ میلیثانیه یا بیشتر) به گوش میرسد. این مشکل اغلب به دلایلی مانند فاصله زیاد بین شما و SIP Server، شلوغی شبکه (Congestion)، استفاده از لینک اینترنت بیکیفیت، Routing نامناسب یا استفاده از VIRTUAL PRIVATE NETWORKهای سنگین رخ میدهد. برای حل این مشکل، میتوانید از راهکارهای زیر استفاده کنید:
- استفاده از اینترنت پایدار با Latency پایین
- فعالسازی QoS روی سوئیچ و روتر
- اولویتدهی به پورتهای SIP و RTP
- حذف VIRTUAL PRIVATE NETWORK غیرضروری
- انتخاب دیتاسنتر نزدیکتر به موقعیت جغرافیایی سازمان
3- Jitter (لرزش یا ناهماهنگی صدا)
بریدهبریده یا نامنظم شنیده شدن صدا در طول مکالمه، یکی دیگر از از مشکلات رایج VoIP است. مواردی مانند نوسان پهنای باند، صفبندی نامناسب در روتر، ترافیک سنگین همزمان (مثل دانلود فایل حجیم) یا نبود QoS از جمله دلایل بروز این مشکل هستند. برای حل مشکل Jitter، راهحلهای مختلفی وجود دارد که عبارتند از:
- فعالسازی Jitter Buffer در IP Phone یا PBX
- تنظیم QoS در سطح شبکه
- جداسازی VLAN صوت از دیتا
- جلوگیری از مصرف بیشازحد اینترنت در ساعات کاری
4- Packet Loss (از دست رفتن بستههای اطلاعاتی)
اگر در طی مکالمه بخشی از صدا حذف میشود یا کلمات ناقص شنیده میشوند، باید بدانید که با یکی از مشکلات رایج VoIP روبرو هستید. این مشکل به دلایلی از قبیل لینک اینترنت ناپایدار، کابل شبکه معیوب، سوئیچ با CPU بالا، Buffer Overflow در روتر یا استفاده از وایرلس ضعیف رخ میدهد. برای حل مشکل از دست رفتن بستههای اطلاعاتی، راهکارهای زیر بسیار کارآمد هستند:
- تست مداوم Packet Loss با ابزارهای مانیتورینگ
- تعویض کابلهای معیوب
- بررسی Load روی سوئیچ
- استفاده از اتصال سیمی به جای WiFi
- افزایش پهنای باند در صورت نیاز
5- تماس یکطرفه (One Way Audio)
اگر شما صدای طرف مقابل را میشنوید، اما او صدای شما را نمیشنود (یا بالعکس)، یکی دیگر از مشکلات رایج VoIP یعنی تماس یکطرفه برای شما رخ داده است. تنظیم اشتباه NAT، باز نبودن پورتهای RTP، عدم تنظیم External IP در PBX، مشکل در SIP ALG یا استفاده از فایروالهای قدرتمند با قوانین بسیار سختگیرانه از جمله دلایل بروز این مشکل هستند. برای رفع مشکل تماس یکطرفه تنها کافیست از یکی از راهکارهای زیر را استفاده کنید:
- تنظیم صحیح Port Forwarding
- تعریف External IP در PBX
- غیرفعال کردن SIP ALG
- بررسی RTP Port Range
- استفاده از SBC در سازمانهای بزرگ
6- نویز یا اکو در تماس
گاهی ممکن است که در طی تماس، صدای خودتان را با تاخیر بشنوید یا در پسزمینه نویز یا اکو وجود داشته باشد. این اکو ممکن است از یکی از دو منبع اکو الکتریکی (Echo Cancellation ضعیف) یا اکو شبکهای (Latency بالا) باشد که باید توسط کارشناس شبکه بررسی شود. نویز یا اکو در تماس یکی از مشکلات رایج VoIP است که به دلایلی مانند استفاده از هدست بیکیفیت، قرار دادن اسپیکر و میکروفن نزدیک به هم، تاخیر زیاد در شبکه یا تنظیم نبودن Gain اتفاق بیفتد. موارد زیر، راهکارهای موثر برای حل این مشکل هستند:
- استفاده از هدست حرفهای
- فعالسازی Echo Cancellation
- کاهش Latency
- تنظیم Gain در IP Phone
- تست تماس داخلی برای تشخیص منبع مشکل
مطالب مرتبط: افزایش امنیت VOIP
مشکلات رایج VoIP از نظر زیرساخت شبکه
بسیاری از مدیران IT تصور میکنند اگر سرور تلفنی نصب شود، VoIP باید بدون مشکل کار کند. اما واقعیت این است که بر اساس آمارهای معتبر، ۸۰٪ مشکلات VoIP به زیرساخت شبکه مربوط است، نه خود سیستم تلفنی. در این بخش، با مشکلات رایج VoIP از دید زیرساخت آشنا میشویم:
1- نبود QoS (مخفف Quality of Service)
VoIP نسبت به دیتا حساستر است. اگر QoS فعال نباشد، کارهایی مانند دانلود فایلهای حجیم، بکاپگیری، استریم ویدیو و انتقال فایل بین سرورها میتواند باعث تأخیر و Jitter شده و در نتیجه، صدا بریدهبریده میشود. برای جلوگیری از بروز این مشکل، پیشنهاد میکنیم کارهای زیر را انجام دهید:
- اولویت دادن به ترافیک SIP و RTP
- Mark کردن Packetها با DSCP
- تنظیم Queue مناسب روی روتر
2- وجود پهنای باند ناکافی
هر تماس VoIP بسته به Codec خاص خود، مصرف مشخصی دارد. برای مثال، اگر همزمان ۲۰ تماس فعال باشد، مصرف پهنای باند قابل توجه میشود. این موضوع زمانی مشکلساز میشود که برای مثال شما لینک اینترنت 10Mbps دارید، 30 تماس همزمان برقرار است و همزمان کاربران در حال دانلود هستند. اگر میخواهید درگیر این مشکل نشوید، بهتر است راهکارهای زیر را فراموش نکنید:
- محاسبه دقیق پهنای باند موردنیاز
- افزایش ظرفیت لینک
- استفاده از اینترنت پشتیبان
3- طراحی اشتباه VLAN
ترکیب ترافیک صوت و دیتا در یک VLAN باعث افزایش Collision، افزایش Delay و ناپایداری تماس می شود. برای جلوگیری از بروز این شرایط، باید Voice VLAN جداگانه تعریف و آنها را اولویتبندی کنید. سپس Broadcast Domain را جداسازی کنید.
4- سوئیچهای غیرمدیریتی یا ضعیف
سوئیچهای ارزان و غیرمدیریتی فاقد QoS و Queue مناسب و Buffer کافی هستند. در نتیجه، شما را با مشکل Packet Drop روبرو میکنند. برای جلوگیری از بروز این مشکل، راهکارهای زیر را میتوانید اجرا کنید.
- استفاده از سوئیچ مدیریتی
- فعالسازی QoS در سطح سوئیچ
- بررسی CPU و Buffer سوئیچ
5- استفاده از NAT و Firewall نادرست
سیستمهای VoIP اغلب از SIP و RTP استفاده میکنند. از این رو، اگر NAT درست تنظیم نشود، تماس یکطرفه، قطع تماس و ثبت نشدن داخلیها رخ میدهد. اگر میخواهید چنین شرایطی پیش نیاید، باید کارهای زیر را انجام دهید:
- تنظیم Port Forwarding دقیق
- غیرفعال کردن SIP ALG
- تنظیم صحیح External IP در PBX
- بررسی Timeout Session
6- اینترنت ناپایدار
VoIP روی Packet کار میکند و میتواند Packet Loss بالاتر از ۱٪ را بلافاصله تشخیص دهد. در چنین شرایطی، استفاده از Wireless به جای LAN، مودم ضعیف یا ISP بیکیفیت مشکلساز است؛ اما با راهکارهای زیر میتوانید مشکل را حل کنید:
- تست Packet Loss
- استفاده از اتصال سیمی
- انتخاب ISP پایدار
- فعالسازی Failover اینترنت
7- نبود مانیتورینگ شبکه
اگر مانیتورینگ نداشته باشید، فقط وقتی مشکل رخ دهد متوجه میشوید. سیستمهایی مانند Zabbix یا PRTG Network Monitor میتوانند Latency، Packet Loss و Load شبکه را مانیتور کنند.
8- استفاده از WiFi برای تلفن IP
اگر وای فای شما نوسان یا Packet Drop دارد یا اینکه تحت تاثیر نویز محیط است، توصیه میکنیم که حتما از اتصال کابلی برای VoIP حرفهای استفاده کنید.
چک لیست عیبیابی سریع VoIP
شما به عنوان یک کارشناس شبکه باید بتواند یک چکلیست برای پیدا کردن مشکلات رایج VoIP طراحی و آن را مرحلهبهمرحله اجرا کنید. اگر تا به حال این کار را انجام نداده اید، میتوانید از چکلیست زیر استفاده کنید تا در سریع ترین زمان ممکن، مشکلات رایج VoIP را در صورت وجود، پیدا و آنها را رفع کنید:
مرحله اول: بررسی اینترنت
☐ تست Packet Loss
☐ تست Latency (باید زیر 150ms باشد)
☐ تست Jitter (کمتر از 30ms)
☐ بررسی پایداری لینک
☐ بررسی مصرف پهنای باند
مرحله دوم: بررسی زیرساخت LAN
☐ بررسی کابل شبکه
☐ تست با کابل جدید
☐ بررسی سرعت پورت (100/1000 Mbps)
☐ بررسی Load سوئیچ
☐ بررسی وجود Voice VLAN
مرحله سوم: بررسی QoS
☐ فعال بودن QoS روی روتر
☐ Mark شدن DSCP
☐ اولویتدهی SIP و RTP
☐ بررسی Queue Drop
مرحله چهارم: بررسی NAT و Firewall
☐ غیرفعال بودن SIP ALG
☐ باز بودن پورتهای SIP
☐ باز بودن RTP Range
☐ بررسی Session Timeout
مرحله پنجم: بررسی PBX
اگر از 3CX یا Asterisk استفاده میکنید:
☐ تنظیم صحیح External IP
☐ فعال بودن Keepalive
☐ بررسی Codec
☐ بررسی Load CPU سرور
☐ بررسی Log تماس
مرحله ششم: بررسی Endpoint (تلفن یا هدست)
☐ آپدیت Firmware
☐ تست با تلفن دیگر
☐ بررسی تنظیمات Echo Cancellation
☐ تست داخلی به داخلی
پس از انجام تمام این مرحله، نوبت به انجام تست نهایی میرسد. شما باید بعد از تغییر، کارهای زیر را انجام دهید و از درستی عملکرد آنها مطمئن شوید:
- تماس داخلی تست شود.
- تماس خروجی تست شود.
- تماس ورودی تست شود.
- حداقل ۵ دقیقه مکالمه پایدار انجام شود.
آنچه درباره مشکلات VoIP گفتیم
در این مقاله فهمیدیم که تمام مشکلات VoIP از سه بخش اصلی شامل طراحی نادرست زیرساخت شبکه، اینترنت ناپایدار یا کمکیفیت و تنظیمات اشتباه در فایروال یا PBX نشأت میگیرند. اگر شبکه شما دارای QoS صحیح، Voice VLAN مجزا، پهنای باند کافی، NAT صحیح و مانیتورینگ مداوم باشد، VoIP میتواند کیفیتی حتی بهتر از خطوط سنتی ارائه دهد. بنابراین VoIP مشکلدار نیست؛ بلکه شبکهای که برای VoIP طراحی نشده مشکلدار است. اگر در سازمان خود با مشکلات مداوم VoIP مواجه هستید، کارشناسان فالنیک میتوانند زیرساخت شبکه و سیستم تلفنی شما را بررسی و بهینهسازی کنند. کافیست با شماره 0218363 تماس بگیرید یا روی لینک زیر بزنید تا کار را به متخصصین ما بسپارید.
